Blog

คลองบางประทุน พัฒนางานชุมชน ด้วยพลังสถาปนิกชุมชน


สถาบันอาศรมศิลป์  ร่วมกับ สมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์  เครือข่ายรักบางประทุนและโครงการ City and Community Rehabilitation  ร่วมดำเนินงานกับชุมชนบางประทุน เพื่อเป็นฐานการเรียนรู้ด้านงานพัฒนาชุมชน ภายใต้โครงการ  ฟื้นฟูคลองบางประทุนระยะที่ 1 ในฐานะที่เป็นสถาบันการศึกษาข้างเคียง  ในพื้นที่ แขวงบางขุนเทียน เขตจอมทอง กรุงเทพมหานคร

โดยพื้นที่คลองบางประทุนเป็นพื้นที่เรียนรู้ในการฟื้นฟูชุมชนชาวสวนริมน้ำย่านฝั่งธนบุรี  ที่มีแนวทางในการรับมือและดำรงอยู่ ควบคู่ไปกับความเปลี่ยนแปลงจากการพัฒนาในด้านต่าง ๆ ของเมือง ซึ่ง ปัจจุบันวิถีชีวิตของสังคมชาวสวนริมคลองฝั่งธนบุรี กำลังประสบปัญหาที่คุกคามในขั้นวิกฤต ทั้งจากภัยธรรมชาติ และภัยที่มนุษย์สร้างขึ้นอันเกิดจากผลกระทบจากการขยายตัวของเมือง พื้นที่สวยถูกแทนที่ด้วยหมู่บ้านจัดสรร ระบบการจัดการน้ำที่ไม่เอื้อต่อาชีพเกษตรกรรม “ลำน้ำ” ที่เคยมีความสำคัญต่อการดำรงชีวิตในอดีต ถูกละเลยเป็นเพียงที่ระบายน้ำเสียของหมู่บ้านมากมายที่ผุดขึ้นมาใหม่

“คลองบางประทุน” เป็นหนึ่งในพื้นที่ซึ่งได้รับผลกระทบดังกล่าวอย่างชัดเจน ชาวชุมชนรวมตัวในนาม “กลุ่มรักษ์บางประทุน “ ดำเนินกิจกรรมเพื่อฟื้นฟูและอนุรักษ์คลองมาอย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่ พ.ศ.2555 และได้เข้าร่วมโครงการฟื้นฟูเมืองและย่านชุมชนเก่า (CCRP) ในปี พ.ศ. 2557

ด้วยความสำคัญด้านการอยู่อาศัย วิถีชีวิต พื้นที่คลองและสวนย่านฝั่งธนบุรี ซึ่งมีความหมายและความสำคัญอย่างยิ่ง  สถาบันอาศรมศิลป์ นำโดย สถาปนิกชุมชน นักศึกษา สาขาวิชาทางสถาปัตยกรรมศาสตร์ ปริญญาตรี  จึงเข้าร่วม ศึกษาและทำความเข้าใจบริบทของพื้นที่คลองบางประทุนและผู้คนโดยรอบพื้นที่ในมิติต่าง ๆ ทั้งด้านระบบนิเวศ วิถีชีวิต สังคมวัฒนธรรม เศรษฐกิจ ภูมิปัญญา และสถาปัตยกรรม รวมถึงประเมินสถานการณ์ของพื้นที่ในการหาแนวทางการทำงานเบื้องต้น  ควบคู่ไปกับการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมเพื่อกำหนดแนวทางการฟื้นฟูชุมชนและรับมือกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในพื้นที่ โดย เชื่อมโยงเครือข่ายเคลื่อนไหวเพื่อการพัฒนาเมือง ในการสร้างการรับรู้และความร่วมมือในการขับเคลื่อนพื้นที่

กิจกรรมกระบวนการเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมกับชุมชน เช่น สำรวจชุมชน และจัดทำแผนที่ชุมชน อย่างเป็นปัจจุบัน, VERNADOC การบันทึกภาพเสมือนจริงด้วยมือ บ้านเรือน ไม้ ศาลาท่าน้ำ ริมสองฝั่งคลอง, วงสนทนาบันทึกประเด็นการเสนอความต้องการและรูปแบบของศูนย์เรียนรู้ รวมถึงให้ความเห็นเรื่องแผนและแนวทางการทำงาน  จนเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างการก่อสร้างแบบท้องถิ่นของชาวสวนย่านธนบุรี กับความรู้ไม้ไผ่สมัยใหม่ จากสถาบันอาศรมศิลป์ เพื่อหาแนวทางที่เหมาะสมกับพื้นที่และบริบทของการทำงาน

สำรวจชุมชน และจัดทำแผนที่ชุมชน อย่างเป็นปัจจุบัน

VERNADOC การบันทึกภาพเสมือนจริงด้วยมือ นักศึกษาสถาปัตย์ อาศรมศิลป์

วงสนทนาเสนอความต้องการและรูปแบบของศูนย์เรียนรู้
 

            ชาวชุมชนร่วมแรงร่วมใจสร้าง “ศูนย์เรียนรู้จากไม้ไผ่”  พื้นที่สาธารณะเพื่อประโยชน์ของ “บางประทุน”              

ภาพความร่วมไม้ร่วมมือ สร้างความประทับใจให้กับชาวบ้านสวนบางประทุน และ ผู้ศึกษาเป็นอย่างยิ่ง  นักศึกษา สถาปนิก ตลอดจนแรงจิตอาสา ที่กลุ่มตัวรวมกลุ่มกันในนาม “รักษ์บางประทุน” ต่างภาคภูมิใจ มีความหวัง และมีเรี่ยวแรงที่จะพัฒนา ขับเคลื่อนชุมชน วิถีคนที่อยู่คู่การพื้นที่คลองและเถือกสวนแห่งนี้ ได้ลุกขึ้นมาพูดคุยและมองการพัฒนาย่าน ชุมชน อย่างต่อเนื่อง โดยทางสถาบันอาศรมศิลป์ ได้ดำเนินการด้วยความตั้งใจ ที่จะเป็นสถาบันการศึกษาเคียงข้าง เพื่อดำเนินงานให้สำเร็จ อันประกอบด้วย 1 จัดทำฐานข้อมูล การสำรวจชุมชนเบื้องต้น  2  การขยายฐานกลุ่มคนทำงานในพื้นที่ 3 เกิดศูนย์เรียนรู้ชุมชนบางประทุน 4  เกิดกิจกรรมการมีส่วนร่วมในพื้นที่ ผ่านการออกแบบและก่อสร้างศูนย์เรียนรู้ชุมชน 5 เกิดการถ่ายทอดและรื้อฟื้นภูมิปัญญาเรือนชาวสวนในพื้นที่ 6 เกิดความสัมพันธ์กับชุมชนริมน้ำในเขตจอมทอง และ เครือข่ายการอนรักษ์ร่วมกับกลุ่ม รฦกธนบุรี

โดยจะดำเนินการต่อเนื่องเพื่อให้เกิดการนำฐานข้อมูลที่ได้ไปสู่การสร้างความเข้าใจ ตระหนักรู้ร่วมกันถึงสถานการณ์ของชุมชน และวางแผนรับมือกับความเปลี่ยนแปลงอย่างรู้เท่าทัน  ซึ่งกิจกรรมการมีส่วนร่วมต่าง ๆ จะเป็นสิ่งสร้างความเข้าแข็งของกลุ่มคนทำงานในพื้นที่ เชื่องโยงกันเป็นเครือข่ายที่มีการขับเคลื่อนบนฐานการเรียนรู้ภูมิปัญญากับเยาวชน และ โรงเรียนให้มีชีวิต และ ความหวัง พัฒนาพื้นที่คลองบางประทุนแห่งนี้ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านภูมิปัญญาวัฒนธรรมชาวสวน เช่น การพัฒนาเส้นทางศึกษาธรรมชาติชีวิตชาวสวน การจัดทำป้ายและสื่อเผยแพร่ภูมิปัญญา ร่วมทั้งกิจกรรม การอยู่ร่วมกับน้ำ การพายเรือ การว่ายน้ำคลอง  สิ่งสำคัญที่มุ่งหวังในการเกิดขึ้นคือพลังแรงของเครือข่าย จะได้ร่วมกันดำเนินการ งานอนุรักษ์และฟื้นฟูชุมชนริมน้ำ ผลักดัน ข้อเสนอ แนวทางการแก้ปัญหา การพัฒนาเพื่อคุณภาพชีวิตคนชาวคลอง ไปสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายให้เป็นจริงในอนาคต

Share on Facebook22Tweet about this on TwitterShare on Google+0Print this page